Kitanowie
Dynastia Liao została ustanowiona przez lud Kitanów, który zdominował północ Chin w okresie od X do XII wieku. Kitanowie to ud zamieszkujący pierwotnie poudniową część Mandżurii, który wyodrębnił się z koczowniczych ludów nazywanych przez Chińczyków zbiorczą nazwą Xianbei (鮮卑). To właśnie ludy Xianbei założyły tzw. północne dynastie., z których najważniejszym ośrodkiem politycznym dla chińskiej historii to Północne Wei. Około I wieku n.e. ludy Xianbei w znacznej mierze wyparły Xiongnu, czyli ludy, które nękały cywilizację chińską w czasach głębokiej starożytności. Podóczas i w późniejszych stuleciach Xianbei wypierało Xiongnu, ale równie chętnie wraz z nimi atakowały terytoria dynastii Han.
Państwo Północne Wei (386 - 535) zjednoczyło północne Chiny, w roku 439, co zakończyło umownie wydzieloną Epokę Szesnastu Królestw. W przeciągu kolejnych stuleci ludy Xianbei uległy całkowitej sinizacji, ale przy tym jeden z ich odłamów zyskał nazwę Kitanów.
Proklamowanie dynastii
Kitanowie powrócili do gry w czasie upadku dynastii Tang. W pierwszej połowie X wieku władca państwa Kitanów Yelü Abaoji proklamował dynstię cesarską Liao, która istniała w latach 907-1125. Państwo to zajmowało tereny dzisiejszej Mandżurii i Mongolii. Jego nazwa pochodzi od rzeki Liao w północnej Mandżurii.
Władcy Kitajów nosili tytuł kagan, który wśród ludów stepowych oznaczał najwyższego przywódcę. ajął się konsolidacją swojego państwa i próbami podporządkowania sąsiadów. Oznaczało to liczne wypady łupieżcze w stronę sąsiadów od strony Mandżurii, jak i tego, co definiowane jest jako terutorium ówczesnych Chin - były to tzw. Pięć Dynastii.
Pierwszy z władców Liao, proklamował się cesarzem w roku 916, chcąc przez to nie tylko unstanowić monarchię dziedziczną, ale i zyskać legitymizację swojej władzy zgodną z duchem chińskich tradycji. Chodziło oczywiście o tzw. Mandat Niebios.
Ciekawe informacje o tej dynastii
System Dwóch Administracji
Kitanowie stworzyli genialny, dualny system rządów, aby utrzymać swoją tożsamość. Północna administracja rządziła koczownikami według ich własnych tradycji, podczas gdy Południowa administracja zarządzała chińską populacją Han, korzystając z biurokracji wzorowanej na dynastii Tang. Pozwoliło to uniknąć całkowitej asymilacji, co było częstym losem najeźdźców.
Niezwykła potęga kobiet
W przeciwieństwie do patriarchalnego społeczeństwa konfucjańskiego, kobiety z ludu Kitanów cieszyły się ogromną swobodą i realną władzą. Najsłynniejszym przykładem była cesarzowa wdowa Xiao Yanyan, która nie tylko zarządzała państwem, ale osobiście dowodziła armiami na polu bitwy, zmuszając dynastię Song do płacenia ogromnego trybutu.
Etymologia nazwy „Kitaj”
Nazwa ludu Kitanów (Khitan) przetrwała do dziś w wielu językach jako określenie samych Chin. To właśnie od nich pochodzi rosyjskie słowo Kitaj oraz staropolskie i angielskie Cathay. Przez wieki dla ludów Azji Środkowej i Europy Wschodniej to właśnie dynastia Liao była „prawdziwymi” Chinami.
Cud architektury – Pagoda w Yingxian
Zbudowana w 1056 roku przez dynastię Liao, jest najstarszą i najwyższą w pełni drewnianą pagodą na świecie. Ta mierząca ponad 67 metrów konstrukcja przetrwała liczne trzęsienia ziemi i ostrzały artyleryjskie, a wszystko to bez użycia ani jednego gwoździa, dzięki skomplikowanemu systemowi wsporników dougong.
Koncepcja „Świat w chaosie rodzi bohaterów”
Założyciel dynastii, Abaoji, był podręcznikowym przykładem lidera, który „wskoczył na grzbiet rozwścieczonego tygrysa”. Zjednoczył skłócone klany koczownicze i przekształcił luźną konfederację w potężne imperium, które przez ponad dwa stulecia dominowało nad Azją Wschodnią, rzucając cień na rdzennie chińską dynastię Song.
Upadek dynastii
Upadek dynastii Liao nastąpił w wyniku gwałtownego splotu wewnętrznego buntu oraz nowej, agresywnej siły zewnętrznej. Kitanowie, którzy przez wieki dominowali nad regionem, zaczęli tracić czujność pod wpływem sinizacji i dworskiej dekadencji, co wykorzystali ich dotychczasowi lennicy – Dżurdżeni. W 1115 roku przywódca Dżurdżenów, Aguda, ogłosił powstanie dynastii Jin i rozpoczął błyskawiczną kampanię wojenną przeciwko swoim dawnym panom. Sytuację Kitanów pogorszył fakt, że chińska dynastia Song, od dawna upokorzona koniecznością płacenia trybutu, zawarła z Dżurdżenami „Sojusz na Morzu”, by wspólnie uderzyć na Liao z dwóch stron.
Ostateczny cios nastąpił w 1125 roku, kiedy to ostatni cesarz Liao, Tianzuo, został schwytany przez siły Jin podczas ucieczki. Choć główne imperium przestało istnieć, część kitańskich elit pod wodzą Yelü Dashiego zdołała zbiec na zachód, w głąb Azji Środkowej. Tam założyli państwo Kara Kitajów (Zachodnie Liao), które przetrwało niemal kolejne stulecie, zachowując kitańskie tradycje i administrację, aż do momentu, gdy zostało zmiecione przez rosnącą potęgę Czyngis-chana.
